Chương 5: Cái chợ phiên

Chương 5: Cái chợ phiên

Cái chợ phiên họp vào cái ngày mồng năm và cái ngày mười lăm.

Sáng mồng sáu, tôi lấy cái mâm đồng trong cái chạn, và tôi gói nó vô cái khăn, và tôi buộc cái góc khăn lại.

Má tôi đứng ở cái cửa buồng.

「Cái mâm đó là cái mâm của bà ngoại mày.」

「Dạ. Con biết.」

「Mày bán nó thì mày bán cái gì?」

「Dạ. Con bán cái mâm, con mua ba thang thuốc.」

Bà im, rồi bà nói, và cái giọng bà nó nhỏ:

「Con đừng bán cái mâm. Con bán cái chăn thôi.」

「Dạ. Cái chăn được tám hào. Ba thang thuốc là một đồng hai.」

Bà nhìn tôi, và cái mắt bà nó ướt, và bà không nói gì nữa. Bà chỉ cầm cái khăn, và bà vuốt cái mặt mâm một cái, như bà vuốt cái đầu người ta.

「Đi đi. Mà đi cái đường sau.」

---

Cái chợ nó ở cái đầu làng, trước cái quán của bà Tư.

Tôi tới thì cái nắng mới lên, mà cái chợ đã đông, và cái tiếng người nó trộn với cái tiếng gà, và cái mùi của nó là cái mùi mắm với cái mùi tôm khô.

Bốn mươi năm trước, tôi cũng đi cái chợ này. Mà hồi đó tôi đi sau lưng bà Cả, và tôi cầm cái giỏ, và tôi không được nói.

Bây giờ tôi đi một mình, mà tôi vẫn không dám nhìn ai. Cái thói đó nó ăn vô cái xương rồi.

「Con nhỏ kia. Con nhà Lư phải không?」

Bà Tư ngồi ở cái hàng trầu, và cái mâm trầu của bà có cái lá xanh, cái vỏ, và một cái hộp con.

「Dạ.」

「Con Lư Kiều Nguyệt. Cái con mà hôm qua nó nói nó không lấy chồng.」

Tôi không trả lời.

「Ngồi đây. Ăn miếng trầu. Cái làng này nó nói về con từ cái hôm qua, cho nên con ăn miếng trầu của bà thì con đỡ mất cái công nghe.」

Tôi ngồi xuống cái ghế thấp.

「Dạ. Bà Tư. Cái mâm đồng này thì bán được bao nhiêu?」

Bà nhìn cái gói trong cái nách tôi.

「Của má con?」

「Dạ.」

「Của má con thì con đừng bán. Mà con bán thì con bán cho cái ông Đồng ở cái quán nước. Mà ông đó trả rẻ, và ông đó không có cái lòng.」

「Dạ. Rẻ là bao nhiêu?」

「Cái mâm của má con thì nó dày. Được một đồng hai.」

Một đồng hai. Với tám hào của cái chăn, là hai đồng.

Hai đồng, và tôi cần hai mươi.

「Bà Tư. Cái làng này có ai cho vay không?」

Bà Tư ngừng tay, và bà nhìn tôi, và cái nhìn đó nó khác cái nhìn của bà Hợi.

「Con hỏi cái câu đó với cái giọng của cái người đã hỏi cái câu đó rồi.」

「Dạ. Con chưa hỏi ai.」

「Mà cái giọng nó vậy. Cho nên bà nói cho con nghe: cái làng này có ba cái người cho vay. Một là cái ông Đồng. Hai là cái bà Cả. Ba là cái ông lý trưởng. Mà cả ba cái người đó là cái một cái dây.」

「Dạ. Vậy con không vay.」

「Con không vay thì con làm cái gì?」

Tôi không trả lời, và tôi têm cái trầu, và cái tay tôi nó vụng.

Bà Tư nhìn cái tay tôi một lúc, rồi bà nói, và bà nói cái giọng như bà nói với cái mâm trầu:

「Mà con có biết cái chuyện cái gò không?」

「Dạ. Cái gò nào?」

「Cái gò của cha con. Cái gò sau đình. Có cái người ở cái huyện tới coi nó hai cái lần rồi. Họ đi cái xe, họ mặc cái áo tây, và họ đứng ở cái gò cả cái buổi sáng.」

「Dạ. Họ coi cái gì?」

「Họ bốc cái đất lên, họ bóp, họ ngửi. Rồi họ nói cái chuyện với cái ông lý trưởng.」

「Dạ. Họ nói cái gì?」

Bà Tư nhìn quanh, và bà nói nhỏ hơn:

「Bà nghe cái thằng con bà nó nói. Cái người đó nói cái câu: 『đất này nung được』.」

Cái chợ nó vẫn ồn, mà tôi ngồi đó và tôi nghe cái tiếng của tôi nó đập ở cái tai.

Đất này nung được.

Cái đất sỏi ong, cái đất mà cấy không được, cái đất mà cha tôi nói là cái đất xấu.

Nó nung được. Nó làm được cái gạch.

「Bà Tư. Họ mua cái gì?」

「Họ mua cái đất sét. Mà cái đất sét thì họ mua cả cái thửa, vì họ đào cái hầm. Họ không mua cái mảnh.」

「Dạ. Cả ba mẫu?」

「Ba mẫu. Mà cái thửa của cha con nó giáp cái đất của bà Cả. Cho nên cái người đó muốn cả hai cái thửa liền lại thành cái một cái.」

Tôi ngồi im, và cái chuyện nó khớp lại từng cái mảnh, như cái người ta ráp cái nong: cái hôn thư, cái dòng thứ tư, cái mẫu đất khô, cái bờ đắp về phía nhà bà Cả, và cái người mặc áo tây đứng ở cái gò.

Bà Cả không muốn cái ruộng. Bà Cả muốn cái đất sét. Mà muốn cái đất sét thì phải có cả cái thửa, và phải có cái giấy, và phải không có cái mộ.

「Bà Tư. Mà cái mộ ở cái đầu gò thì sao?」

Cái tay bà Tư nó dừng ở cái hộp trầu.

「Con biết cái mộ đó à?」

「Dạ. Con mới biết.」

「Con biết nó là cái mộ của ai không?」

「Dạ. Con không biết.」

Bà Tư im một lúc, rồi bà cất cái hộp trầu, và bà nói:

「Con vô cái quán của bà, con ngồi cái chỗ trong, con đợi bà bán hết mấy cái mâm trầu này. Mà con đừng nói với ai là bà nói.」

---

Cái quán của bà Tư nó tối, và nó có cái mùi rượu với cái mùi thuốc lào.

Tôi ngồi ở cái chõng trong, và tôi nhìn cái cột thứ hai. Cái cột đó có cái vết mực, và cái vết đó là của cái ông Đồng viết sổ nợ.

Bốn mươi năm trước, cái vết đó cũng ở đó. Cái chuyện gì nó cũng để lại cái vết: cái mộ để lại cái hòn đá ong, cái nợ để lại cái vết mực, cái hôn thư để lại cái dấu điểm chỉ.

Mà cái chuyện mình phải làm là đi tìm cái vết, và đọc cái vết.

Bà Tư vô, và bà rót hai cái chén nước.

「Con. Cái mộ đó là cái mộ của cái người vợ trước của ông Cả. Bà đó chết cái năm cái con Liêm nó được ba tuổi. Mà cái bà Cả bây giờ là cái vợ sau, bà đó vô cái nhà đó cái năm cái con Liêm lên bốn.」

Tôi ngồi im, và tôi nhớ cái câu của Đỗ Liêm ở cái cổng.

「Dạ. Mà sao cái mộ đó lại ở cái gò của cha con?」

「Vì cái năm đó cái nhà họ Đỗ nó nghèo. Nó không có đất. Mà cái xác thì không để lâu được, cho nên ông nội con cho cái chỗ ở cái đầu gò.」

「Dạ. Ông nội con cho?」

「Cho. Mà cho thì không có giấy, vì cái chuyện đó người ta nói cái miệng. Mà cái lệ của cái làng này là cái đất có mộ thì cái người ta chôn được cái người ta cúng, và cái đất đó thì nó thành cái đất có cái mồ.」

「Dạ. Có cái mồ thì sao?」

「Thì không ai mua. Mà có mua thì cũng không ai dám sang cái tên, vì cái ông Hương bộ không dám viết cái giấy cho cái đất có cái mồ mà cái người trong họ không ký.」

Tôi cầm cái chén nước, và cái nước nó lạnh.

「Dạ. Vậy cái bà Cả muốn dời cái mộ đó xuống cái đất của nhà bà.」

「Phải. Mà dời cái mộ thì cái người trong họ phải ký. Mà cái người trong họ là cái con Liêm.」

「Dạ. Mà anh Liêm không muốn ký.」

Bà Tư nhìn tôi.

「Sao con biết?」

Tôi không trả lời.

Bà Tư thở ra.

「Con. Cái chuyện này nó không phải là cái chuyện của con. Con đừng có dây vô.」

「Dạ. Con đã dây rồi. Con nói con không lấy chồng.」

Bà Tư cười, và cái cười đó nó dài.

「Con ơi. Cái làng này nó không nghe cái chuyện con nói. Nó nghe cái chuyện cái bà Cả nó mất cái mặt. Mà mất cái mặt thì nó phải lấy lại cái mặt ở cái chỗ khác. Cho nên nó sẽ lấy cái gò.」

「Dạ. Trong mười ngày?」

「Trong mười ngày. Mà con không có hai mươi đồng thì nó lấy cái thửa, và nó viết cái giấy, và cái ông Hương bộ viết cái giấy đó, vì cái giấy đó là cái giấy 『bán để trừ nợ』. Mà cái giấy đó thì cái làng này coi là cái giấy sạch.」

Tôi ngồi im.

Rồi tôi hỏi cái câu mà tôi đã nghĩ từ cái lúc ở cái gò:

「Bà Tư. Cái người mặc áo tây đó, họ tên cái gì?」

「Bà nghe cái thằng con bà nói họ gọi ông đó là ông Phán. Ông Phán Cử, ở cái huyện.」

「Dạ. Ông đó có vợ chưa?」

Cái mắt bà Tư nó hẹp lại.

「Con hỏi cái đó làm gì?」

「Dạ. Con hỏi.」

「Ông đó có vợ. Mà bà vợ là cái người ở cái chợ trên, và bà đó có cái tiếng là cái người sạch sẽ.」

「Dạ. Sạch sẽ?」

「Sạch sẽ. Bà đó không chịu cái chuyện cái nhà bà đó mua cái đất có cái mồ. Bà đó nói cái câu: 『đất có mồ thì ở không được, mà ở không được thì bán không được.』」

Tôi đặt cái chén xuống.

Và lần đầu tiên từ cái lúc tôi tỉnh dậy, tôi thấy cái đường đi.

Không phải cái đường trả hai mươi đồng. Cái đường đó nó hẹp, và nó không có cái đầu.

Cái đường kia nó rộng hơn: cái chuyện cái mộ phải tới cái tai của cái bà vợ ông Phán. Mà muốn tới cái tai đó thì phải có cái người nói. Mà muốn có cái người nói thì phải có cái bằng.

Mà cái bằng thì nó ở cái gò, và nó là một cái hòn đá ong với một cái chén.

「Con. Con đừng có làm cái chuyện dại.」

「Dạ. Con chỉ đi bán cái mâm.」

---

Ông Đồng ngồi ở cái quán nước, và ông ta gầy, và cái cổ ông ta dài, và ông ta đeo cái kính có cái gọng bằng dây thép.

Tôi đặt cái mâm lên cái bàn.

Ông ta mở cái khăn, và ông ta lật cái mâm, và ông ta lấy cái móng tay mà gõ.

「Mâm này của ai?」

「Dạ. Của má con.」

「Một đồng.」

「Dạ. Bà Tư nói cái mâm này dày, cho nên được một đồng hai.」

「Một đồng. Mà tao mua cái mâm, tao không mua cái mồm.」

Tôi cầm cái mâm lên, và tôi gói nó lại, và tôi đi ra.

「Ê. Một đồng hai. Mà mày để cái mâm lại đây, chiều tao trả tiền.」

「Dạ. Con không để. Con cần cái tiền bây giờ.」

Ông ta cười, và ông ta đặt hai cái đồng bạc lên cái bàn, và ông ta đẩy chúng về phía tôi bằng hai cái ngón tay.

Tôi đếm, rồi tôi bỏ hai cái đồng vô cái túi áo.

Và ở cái cửa quán tôi đứng lại.

「Dạ. Ông Đồng. Cái vết mực ở cái cột thứ hai trong cái quán của bà Tư. Cái vết đó là cái sổ nợ của ông.」

「Sao mày biết?」

「Dạ. Con coi cái số. Số bảy mươi hai. Mà cái nét của cái số đó thì nó giống cái nét của cái số ở cái dòng thứ tư trong cái tờ giấy của bà Cả.」

Cái mặt ông ta nó đổi.

Rồi tôi đi ra, và tôi không quay lại. Bốn mươi năm trước, tôi không dám nói cái câu đó với ai.

---

Tôi về tới cái cổng thì cái nắng nó đứng bóng.

Má tôi ngồi ở cái chõng, và cái tay bà nó nắm cái khăn.

Tôi đặt cái túi thuốc lên cái bàn.

「Dạ. Con bán cái mâm được một đồng hai. Con mua ba thang thuốc hết một đồng hai.」

Bà nhìn cái túi thuốc, và bà không cầm nó.

「Mày bán cái mâm của bà ngoại mày, mà mày mua thuốc cho tao. Mà cái thuốc này thì nó không chữa cái ho của tao.」

「Dạ. Con biết. Con mua nó để cái đêm nay bà ngủ được.」

Bà nhìn tôi rất lâu. Rồi bà mở cái túi ra, và bà nhìn ba cái thang.

「Cái thang này nó có cái cam thảo. Mà nó không có cái gừng. Cho nên nó không ấm.」

Bà gói nó lại, và bà nói, và cái giọng bà nó khác:

「Con. Cái chợ có cái chuyện gì?」

Bà không hỏi cái chuyện tiền. Bà hỏi cái chuyện ở cái chợ.

「Dạ. Có cái chuyện cái gò. Có cái người ở cái huyện tới coi cái đất, và họ nói cái đất đó nung được gạch.」

Má tôi ngồi im.

Rồi bà nói cái câu mà tôi không ngờ:

「Cái đất đó nung được. Tao biết từ cái năm tao về cái nhà này. Cái đất ở cái đầu gò nó đỏ, và nó dính, và khi mưa thì nó không trôi. Ông nội mày nói nó là cái đất 『chết』, vì nó không nuôi được cái lúa. Mà cái đất 『chết』 thì nó nung được cái gạch.」

「Dạ. Sao bà không nói với cha con?」

「Tao nói rồi. Cái năm cái chuyện cái nợ. Cha mày nói: 『đất của ông nội, không bán』.」

Bà xếp cái khăn lại.

「Mà cái bà Cả đó, bà biết cái chuyện này từ cái lâu rồi. Cái năm đó bà có tới cái nhà này, và bà có hỏi mua. Mà bà hỏi mua cái mẫu khô, không hỏi mua hai cái mẫu kia.」

「Dạ. Vậy cái chuyện này nó có từ cái năm đó?」

「Nó có từ cái năm đó. Mà cái bà đó chờ. Chờ cái người nó cùng đường.」

Và bà nhìn tôi, và cái nhìn đó nó làm cái cổ tôi nó nóng.

「Mà bây giờ cái người cùng đường là cha mày.」

---

Tối, tôi ngồi ở cái bàn, và tôi mở cái dây gai ra.

Bốn cái nút: tám mươi bốn, sáu mươi mốt, mười một, và cái nút của cái tên.

Tôi thắt thêm ba cái nữa: một cái cho cái số bảy mươi hai, một cái cho cái lò gạch, và một cái cho cái câu của má tôi.

Rồi tôi ngồi đó, và tôi nghe cái tiếng má tôi ho ở trong cái buồng. Cái ho đó nó ngắn, và nó có ba cái tiếng, và rồi nó im.

Mười ngày.

Trong mười ngày, tôi phải làm cho cái bà vợ ông Phán biết cái chuyện cái mộ. Mà muốn cho bà đó biết thì phải có cái người nói với bà đó. Mà cái người đó thì phải ở cái chợ trên, và tôi thì không có cái áo, và tôi thì không có cái tiếng.

Cho nên tôi phải có cái tiếng. Mà cái tiếng thì người ta cho cái người có cái bằng.

Tôi nhìn cái chén nước trên cái bàn, và tôi nghĩ tới cái chén ở cái mộ.

Cái chén đó là cái bằng. Mà cái người cúng cái chén đó là cái người duy nhất trong cái làng này có quyền nói cái câu 『cái mộ này là của mẹ tôi』.

Và cái người đó, sáng nay, đã đứng ở cái cổng nhà tôi với cái nón cầm bằng hai tay.

Tôi gấp cái dây gai lại, và tôi bỏ nó vô cái túi áo.

Rồi tôi nói nhỏ, trong cái tối:

「Anh Liêm. Anh không muốn ký. Mà cái chuyện này nó không cần cái chữ ký của anh. Nó cần cái miệng của anh.」