Chương 15: Cái thằng Mẫn

Chương 15: Cái thằng Mẫn

Cha bê cái gánh gạo ra giữa cái sân rồi đứng đó, hai tay chống lên cái đòn gánh, như cái người đang đợi cái gì.

Cái gánh đó là cái gánh cuối. Tôi biết, vì cái chum gạo trong cái buồng đã cạo tới cái đáy, và cái tiếng cạo đó kêu như cái tiếng cào trên cái sân gạch.

Má đứng ở cái cửa buồng. Má không nói.

Rồi má đi vô, lấy cái mo cau, xúc một nắm muối, bỏ lên trên cái miệng bao gạo. Má gói cái nắm muối bằng cái lá chuối khô, cột một cái lạt, rồi đặt nó lên trên cái gạo.

「Đem cái muối theo,」má nói. 「Gạo là cái nợ. Muối là cái tình. Người ta nhận cái gạo thì người ta còn nhớ cái nợ. Mà người ta nhận cái muối thì người ta nhớ cái tình.」

Tôi nhìn cái nắm muối đó.

「Má không hỏi con đi đâu?」

「Má biết con đi đâu,」má nói. 「Cái làng này có mấy cái nhà mà con không đi.」

Má nói xong thì đi vô. Mà má đi vô thì cái lưng má nó thẳng. Bốn mươi năm cái lưng đó nó còng. Cái đêm nay nó thẳng.

Cha quàng cái đòn gánh lên vai. Tôi đi sau.

Cái đường ra khỏi cái cổng là cái đường đất. Qua cái sân đình thì nó thành cái đường đê. Cái đường đê đó đi một cái khúc thì nó xuống cái xóm dưới, mà cái xóm dưới thì nó thấp hơn cái làng một cái đầu người, cho nên cái mùa này nó ẩm, mà cái ẩm đó nó vào cái xương.

Cha đi trước, cái gánh không kêu. Cha đi cái kiểu người đi gánh bốn mươi năm: cái bước nó ngắn, mà cái hông nó đưa, cho nên cái gánh nó không đảo.

Đi được một cái quãng thì cha nói.

「Cái nhà thằng Mẫn ở cái đầu cái ao. Cái nhà đó là cái nhà của bác Hai mày. Mà bác Hai mày chết thì cái nhà đó thành cái nhà thằng Mẫn.」

Tôi im.

「Cái năm đó,」cha nói, 「cái năm bác Hai mày chết, cái làng này mất mùa. Không phải một cái nhà mất mùa. Cả cái làng. Cái lúa nó đang làm đòng thì cái nước nó lên.」

「Con biết cái chuyện đó,」tôi nói.

「Mày biết cái chuyện cái nước,」cha nói. 「Mày không biết cái chuyện cái gạo.」

Cha đổi cái vai. Cái đòn gánh kêu một cái tiếng nhỏ.

「Cái ngày bác Hai mày chết, cái nhà này không có cái gạo để nấu cái nồi cơm cúng. Má mày đi vay cái nhà bà Cả. Bà Cả cho vay hai cái đấu. Mà bà cho vay cái kiểu bà cho vay: bà đong cái đấu đó trước mặt ba cái người, bà đong cái đấu có cái vành nó mo, cho nên nó non.」

「Rồi bà nói cái gì?」

「Bà không nói cái gì,」cha nói. 「Bà chỉ nói một câu: 『Cái nhà này thì cái cơm cúng cũng phải đi vay.』」

Tôi đi sau cái lưng cha. Cái lưng đó bốn mươi năm không đổi.

「Con có biết cái câu đó nó ở trong cái nhà này bao nhiêu năm không?」cha nói. 「Nó ở trong cái nhà này mười lăm năm. Mà cái người nó nghe cái câu đó nhiều nhất không phải là tao. Nó là thằng Mẫn. Vì cái ngày đó nó đứng ở cái sân nhà bà Cả, nó coi cái đấu gạo đó, nó mười lăm tuổi.」

Cái ao hiện ra trước. Cái mặt ao phẳng, có cái bèo, mà cái bèo đó nó dày, cho nên cái mặt ao nó không có cái ánh trăng. Nhà thằng Mẫn ở cái đầu ao, cái vách đất, cái mái rơm đã đen, mà cái đen đó không phải cái đen của cái rơm mới. Cái đen của cái rơm mười lăm năm.

Cái sân nhà nó không có cái cổng. Cái sân nó ăn luôn ra cái đường.
Cái sân đó có một cái cối đá nhỏ. Cái cối đó nó mòn, cho nên cái lòng nó sâu. Có một cái nong rách, cái nong đó phơi cái nan tre, mà cái nan đó ướt, vì cái sương xuống.

Cái nhà có hai cái gian. Cái gian ngoài để cái chõng với cái cối. Cái gian trong có một cái võng. Trong cái võng có một cái đứa nhỏ, nó ngủ, cái tay nó thò ra ngoài cái võng, mà cái tay đó nó nhỏ, nó có năm cái ngón.


Tôi đứng ở cái mép sân. Cha đặt cái gánh xuống. Cái bao gạo chạm cái đất kêu một cái tiếng trầm.

Trong nhà có cái đèn. Cái đèn dầu, cái bấc nó ngắn, cho nên cái ánh nó vàng mà nó yếu.

Rồi có cái tiếng. Cái tiếng đan tre.

Cái tiếng đó là cái tiếng nan tre nó cọ vào nhau. Nó kêu cái kiểu đều, cái kiểu người đan đã đan cái thứ đó mười lăm năm, cho nên cái tay nó không cần coi.

Tôi bước lên cái sân.

Trong nhà, cái người ngồi trên cái chõng tre. Cái chõng thấp. Cái lưng nó khom về phía trước. Cái chân trái nó giữ cái rổ, cái chân mặt nó đạp cái nan cho nó phẳng, cái tay mặt nó luồn cái nan.

Cái tay trái thì không có.

Cái ống tay áo bên trái nó may lại, mà cái may đó nó không phẳng, nó dúm, vì cái người may nó không có cái tay trái để mà kéo cho thẳng.

Cái rổ đang đan dở, cái vành đã thành hình.

Mẫn không ngẩng lên.

「Cái chó nó không sủa,」Mẫn nói. 「Cho nên tao biết. Cái chó nhà tao nó chỉ không sủa có ba cái người. Mà hai cái người đó đứng ở cái sân nhà tao.」

Mẫn vẫn không ngẩng. Cái tay mặt luồn một cái nan.

「Cái gánh gạo để ở cái sân. Cái đó là cái gì?」

「Cái đó là cái gạo,」cha nói.

Mẫn ngẩng lên. Cái mặt Mẫn gầy, mà cái gầy đó không phải cái gầy của cái người ốm. Cái gầy của cái người ăn một bữa.

「Chú Đại,」Mẫn nói. 「Chú đem cái gạo tới cái nhà này làm cái gì?」

「Trả cái nợ.」

「Cái nợ nào?」

「Cái nợ cái nồi cơm cúng của bác Hai mày.」

Cái tay mặt của Mẫn dừng lại giữa cái nan. Rồi nó đặt cái nan xuống cái chõng. Nó đặt cái kiểu người ta đặt một cái đồ dễ vỡ.

「Mười lăm năm,」Mẫn nói. 「Chú đợi mười lăm năm mới nhớ ra cái nợ đó.」

「Tao không quên,」cha nói.

「Chú không quên. Mà chú không tới.」

「Tao không có cái gạo để tới.」

Mẫn cười. Cái cười đó nó không có cái tiếng.

「Chú Đại. Cái nhà này cũng không có cái gạo. Mà cái nhà này vẫn tới cái đám tang của cái nhà chú. Cái năm bà nội mày mất, tao đi bộ bốn cái cây số, tao cắp cái nách một cái bó nhang. Vì cái nhà này không có cái gạo, mà cái nhà này có cái chân.」

Cha không nói.

Cái im đó nó dài. Cái đèn dầu nó kêu một cái tiếng xèo, vì cái bấc nó cháy tới cái nước.
Cái im đó tôi nghe rồi.

Mà tôi nghe nó ở cái chỗ khác. Cái chỗ bốn mươi năm sau.

Cái năm đó tôi ba mươi. Cái ao này bà Cả đã lấp. Bà trồng cái rau muống trên cái mặt ao, mà cái rau muống đó nó không lên, vì cái đất dưới cái ao nó chua. Cái nhà này không còn. Cái chõng này không còn.

Mẫn chết ở cái chợ trên. Cái chết đó cái làng nói một cái buổi chiều rồi thôi. Người ta nói nó say, nó ngã xuống cái rãnh trước cái hàng vải.

Mà cái người nói câu đó thì cái người đó không coi cái tay trái nó.

Cái tay trái nó không có, thì cái người ta ngã, người ta chống bằng cái tay nào.


Tôi nói.

「Anh Mẫn. Cái gánh gạo này không phải cái giá của cái chuyện tôi sắp nói. Cái gánh gạo này là cái chuyện của mười lăm năm trước. Nó phải trả. Mà nó phải trả trước khi tôi nói cái chuyện hôm nay.」

Mẫn nhìn tôi. Cái nhìn đó nó dài, và nó không có cái gì.

「Cái con này,」Mẫn nói, mà nó nói với cha. 「Cái con này nó nói cái kiểu cái người lớn.」

「Nó nói cái kiểu nó,」cha nói. 「Mày nghe cái chuyện nó nói.」

Mẫn nhìn tôi. 「Nói.」

Tôi ngồi xuống cái ghế đẩu ở cái mép sân. Cái ghế đó nó thấp, cho nên tôi ngồi thì cái đầu tôi thấp hơn cái đầu Mẫn. Tôi làm cái đó có ý.

「Cái thửa bảy, ba mẫu, ở cái gò,」tôi nói. 「Sổ đinh cái làng còn ba cái tên. Ông nội tôi. Cha tôi. Và bác Hai.」

「Tao biết.」

「Cái tên của bác Hai thì bây giờ nó là cái tên của anh.」

「Tao biết.」

「Cái làng muốn sang cái tên thì nó cần ba cái chữ ký. Mà cái chữ ký thứ ba thì nó là cái chữ ký của cái người mang cái tên đó.」

Mẫn đưa cái tay mặt lên, xoa cái ống tay áo bên trái. Cái động tác đó nó tự nhiên, cái kiểu người ta sờ cái chỗ đau cũ.

「Tao không có cái tay trái,」Mẫn nói. 「Mà tao ký thì tao ký bằng cái tay mặt. Cái làng này nó biết cái đó.」

「Cái làng này nó biết,」tôi nói. 「Mà cái giấy cọc thì nó không biết.」

Mẫn im.

「Cái giấy cọc bán cái thửa bảy cho cái ông Phán ở cái huyện. Hai trăm đồng. Cái giấy đó có hai cái dấu điểm chỉ. Cái dấu thứ nhất là của bà Cả. Cái dấu thứ hai thì bà Cả nói nó là của anh.」

Cái tay mặt của Mẫn nắm lại.

「Tao chưa ký cái giấy nào,」Mẫn nói.

「Tôi biết,」tôi nói. 「Vì cái dấu thứ hai đó nó là cái dấu của cái tay trái.」

Cái im.

Rồi Mẫn đứng dậy. Cái rổ đổ xuống cái chõng, mấy cái nan rơi xuống cái nền đất. Mẫn đi ba cái bước, rồi nó đứng.

「Cái tay trái,」Mẫn nói. 「Cái tay trái của tao thì nó ở trong cái máy xay của cái nhà bà Cả. Cái năm tao mười tuổi. Tao đi xay cám cho cái nhà đó để đổi hai cái đấu cám. Cái tay áo tao nó rộng. Cái máy nó kéo cái tay áo.」

Mẫn đưa cái ống tay áo bên trái ra. Cái ống đó nó ngắn hơn cái ống bên kia, mà cái ngắn đó nó không đều, vì cái vải nó không có cái chỗ để mà dài ra.

「Bà Cả trả cho cái nhà tao ba cái hào,」Mẫn nói. 「Mà bà nói cái câu này: 『Cái tay thì nó mất rồi. Mà cái thằng này thì nó còn ăn.』」

Tôi ngồi im. Cái đèn dầu kêu cái tiếng thứ hai.