Chương 28: Cái người đi cái xe đạp

Chương 28: Cái người đi cái xe đạp

Cái người đó tới cái gò cái lúc cái trưa.

Ông ta đi cái xe đạp. Cái xe đó mới, cái khung nó xanh, cái chuông nó kêu hai cái tiếng ở cái dốc.

Ông ta già, cái tóc nó bạc, cái bụng nó to. Cái áo tây màu tro, cái quần trắng, cái giày da. Cái ngón tay ông ta có cái nhẫn vàng.

Ông ta dắt cái xe lên cái gò. Ông ta đứng ở cái mép cái nền, ông ta nhìn cái lò.

「Cái lò này thì nó là cái lò bầu,」ông ta nói.

Tôi đứng ở cái cửa lò.

「Dạ.」

「Cái đường kính này thì nó ba cái sải tay. Cái cao thì nó hai cái mét. Cái cửa thì nó một cái gang rưỡi. Cái ống khói thì nó bốn cái.」

Ông ta đi vòng cái lò. Ông ta lấy cái gậy chống, ông ta gõ cái vách.

「Cái vách này thì nó dày cái hai cái tấc. Cái đó thì nó đúng. Cái vách mà nó mỏng thì cái lò nó mất cái nóng.」

Ông ta cầm một cái gạch trong cái đống.

「Cái gạch này thì nó đỏ. Mà cái mặt nó đen, vì cái củi.」

「Dạ. Cái củi thì nó là cái trấu.」

Ông ta nhìn tôi.

「Cái trấu?」

「Dạ. Cái trấu với cái rơm. Con không có cái củi.」

Ông ta gõ cái gạch.

「Cái gạch trấu thì nó đen. Mà cái gạch đen thì cái người xây nhà nó không mua. Nó chỉ mua cái gạch đỏ đều.」

「Dạ. Cho nên cái lần sau thì con đốt bằng cái củi.」

Ông ta đặt cái gạch xuống.

「Cái con này. Mày bao nhiêu tuổi?」

「Dạ. Con mười lăm.」

「Cái lò này thì mày làm một mình?」

「Dạ không. Cái cha con, cái ông Đồ, và cái em con.」

Ông ta nhìn cái lò một cái lâu.

「Cái lò này thì nó tốt. Mà cái đất này thì nó không phải cái đất của mày.」

Cái gò im.

「Dạ. Con biết.」

「Cái gò này thì nó là cái đất của cái chùa. Mà cái chùa thì nó là cái của cái làng. Cái đất của cái chùa thì cái làng nó cho ai làm cái gì thì cái người đó làm. Mà cái làng mà nó không cho thì cái lò này nó phải dỡ.」

Ông ta lấy cái khăn ra, lau cái mặt.

「Cái chuyện đó thì nó là cái chuyện của cái làng. Mà cái làng thì nó có cái người nói cái chuyện đó với tao.」

「Dạ. Cái bà Cả.」

Ông ta không nói cái gì. Ông ta cất cái khăn.

「Tao tên là Bá. Cái lò của tao thì nó ở cái làng Đông, cái làng đó cách cái làng này hai cái cây số. Cái lò của tao thì nó có sáu cái lò con, và cái lò của tao thì nó bán cái gạch cho cái huyện.」

Ông ta nhìn tôi.

「Cái gạch của mày thì nó đỏ. Mà cái gạch của mày thì nó không đều. Cái gạch của mày thì nó bán cái một đồng hai chục cái ở cái chợ cái làng. Mà cái gạch của tao thì nó bán cái hai đồng một chục cái ở cái huyện.」

「Dạ. Vì cái gạch của ông thì nó đều, nó trắng, và nó có cái mặt phẳng.」

Ông ta gật. Cái gật đó nó chậm.

「Cái con này thì nó biết cái nghề.」

「Dạ. Con mới biết cái một nửa.」

「Cái một nửa đó thì nó đủ để cái lò của mày nó cháy. Mà cái nửa kia thì nó là cái chuyện cái tiền.」

Ông ta chỉ cái lò.

「Cái lò của mày thì nó ra năm trăm cái gạch một cái lần. Mà cái lò của tao thì nó ra năm ngàn cái. Cái chênh lệch đó thì nó không phải cái lò. Nó là cái củi, cái đất, và cái người.」

Ông ta đi tới cái xe.

「Tao mua cái lò này. Tao mua cái khuôn. Tao mua cái nghề.」

「Dạ. Bao nhiêu?」

「Ba mươi đồng.」

Cái gò im.

Ba mươi đồng. Cái nợ thì nó ba mươi hai đồng.

「Dạ. Con không bán.」

Ông ta nhìn tôi.

「Cái con này. Ba mươi đồng thì nó trả cái nợ của cái nhà mày. Mà cái nhà mày thì nó có cái nợ ba mươi hai đồng. Cái đó thì cái làng này biết.」

「Dạ. Con biết. Mà con không bán cái lò.」

「Sao?」

Tôi nhìn cái lò.

「Dạ. Vì cái lò này thì nó không phải cái của con. Nó là cái của cái làng. Con chỉ là cái người đốt nó. Cho nên con không bán nó được.」

Ông Bá im một cái lúc. Rồi ông ta cười. Cái cười đó nó dài.

「Cái con này. Mày nói cái câu đó trước cái mặt tao, mà mày nói nó như cái câu mày đã tính cái ba cái ngày.」

「Dạ. Con tính nó cái hôm qua.」

「Cái hôm qua thì cái gì xảy ra?」

「Dạ. Cái bà ở cái giếng bà ấy hỏi con cái chuyện cái ngói cái đình. Mà con nghĩ: cái lò này mà nó là cái của cái nhà con, thì cái làng này nó đợi cái nhà con nó chết. Còn cái lò này mà nó là cái của cái làng, thì cái làng này nó giữ nó.」

Ông Bá nhìn tôi một cái lâu.

「Mày mười lăm tuổi,」ông ta nói.

「Dạ.」

「Mà cái câu đó thì nó là cái câu của cái người bốn chục tuổi, cái người mà nó đã mất cái lò một cái lần rồi.」

Ông ta lên cái xe.

「Cái con này. Tao nói cái chuyện này với mày, mà mày đừng có tưởng tao tốt.」

「Dạ.」

「Cái chuyện cái lò thì nó không phải cái chuyện cái đất. Nó là cái chuyện cái người. Mày làm cái lò một mình thì cái lò của mày nó ra năm trăm cái. Mày làm cái lò với cái làng thì cái lò của mày nó ra năm ngàn cái. Mà cái làng thì nó không làm cái gì mà nó không có cái ơn.」

Ông ta đạp cái xe.

「Mà cái ơn thì nó có cái giá. Cái giá đó thì nó là cái chuyện mày tính. Cái bà Cả thì bà ấy trả cái giá đó bằng cái đất. Còn mày thì mày trả bằng cái gì?」

Ông ta đi. Cái xe xuống cái dốc, cái bánh nó trượt, cái chuông nó kêu một cái tiếng.

Tôi đứng ở cái nền một cái lúc.

Rồi tôi đi vô cái làng.

Cái đình buổi chiều vắng. Ông Từ ngồi ở cái bậc đá, cái tay cầm cái chổi.

「Dạ. Ông Từ.」

「Cái chuyện cái lò,」ông ấy nói.

「Dạ.」

「Cái chuyện đó thì cái làng nói cái từ cái trưa. Cái người đi cái xe đạp thì cái người đó tới cái nhà bà Cả trước, rồi nó tới cái gò.」

「Dạ. Con biết.」

Ông ấy đặt cái chổi xuống.

「Cái đất cái gò đó thì nó là cái đất của cái chùa. Cái chùa thì nó là cái của cái làng. Mà cái làng thì cái sổ nó ở cái tay ông Hương bộ.」

「Dạ. Con biết. Cho nên con xin cái làng một cái chuyện.」

Ông Từ nhìn tôi.

「Nói.」

「Dạ. Con xin cái làng nhận cái lò đó.」

Ông ấy im.

「Cái lò đó thì nó là cái lò của cái làng. Cái làng thì nó có cái sổ, nó ghi cái lò vô cái sổ. Cho nên cái lò đó thì nó không phải cái của cái nhà con nữa. Nó là cái của cái làng. Mà cái làng thì nó cho con cái quyền đốt nó ba cái năm.」

Cái sân đình im.

Ông Từ nói.

「Cái con này. Cái lò đó thì nó là cái mồ hôi của cái nhà mày. Cái ba đồng bốn hào, cái sáu trăm cái gạch, cái ba cái ngày cái lửa. Mày đem nó cho cái làng, mà mày không lấy cái gì?」

「Dạ. Con lấy cái ba cái năm.」

「Cái ba cái năm thì nó không phải cái giá của cái lò.」

「Dạ. Nó là cái giá của cái chuyện cái làng nó không dỡ cái lò.」

Ông Từ im một cái lâu.

Rồi ông ấy đứng dậy.

「Mày đi với tao. Cái chuyện này thì nó phải có cái ông lý trưởng, cái ông Hương bộ, và cái bà Cả. Vì cái bà Cả thì bà ấy là cái người nói cái chuyện cái đất cái chùa với cái làng.」

Cái nhà ông Hương bộ cái chiều đó có cái đèn.

Cái bàn dài, cái sổ mở, cái nghiên mực. Ông Hương bộ ngồi ở cái đầu cái bàn. Lý trưởng Bùi ngồi ở cái ghế bên. Bà Cả ngồi ở cái ghế đối diện.

Tôi đứng. Ông Từ đứng cạnh tôi.

Lý trưởng Bùi nói.

「Cái chuyện cái lò.」

「Dạ.」

「Cái lò đó thì nó ở cái đất cái chùa. Cái làng thì nó có cái quyền dỡ nó. Mà cái làng thì nó không dỡ nó cái hôm nay, vì cái làng này thì nó không có cái lò nào.」

Bà Cả nói.

「Cái đất đó thì nó là cái đất của cái làng. Mà cái làng thì nó cho cái người cái làng. Cái con này thì nó là cái người cái làng, cho nên nó ở đó. Mà cái lò thì nó không phải cái người. Cái lò thì nó là cái đồ.」

Ông Hương bộ cầm cái bút lên.

「Cái bà Cả nói cái câu đó thì nó đúng cái lệ. Mà cái lệ thì nó có cái chỗ khác. Cái lò thì nó là cái đồ, mà cái đồ thì nó có cái người làm ra nó. Cái người làm ra cái đồ thì cái người đó có cái quyền nói cái chuyện cái đồ. Mà cái làng thì nó nghe cái người đó trước.」

Tôi nói.

「Dạ. Con xin cái làng nhận cái lò đó làm cái lò của cái làng. Cái làng thì nó ghi nó vô cái sổ cái đình. Mà cái làng thì nó cho con cái quyền đốt nó ba cái năm, và con trả cái làng cái một phần mười cái gạch.」

Cái nhà im.

Lý trưởng Bùi đặt cái tay lên cái bàn.

「Cái một phần mười thì nó là bao nhiêu?」

「Dạ. Cái lò này thì nó ra năm trăm cái một cái lần. Một cái năm thì nó ba cái lần. Cái một phần mười thì nó là cái một trăm năm chục cái gạch một cái năm.」

Bà Cả nói.

「Cái đó thì nó là cái gạch. Mà cái làng thì nó cần cái gạch để làm cái gì?」

Ông Từ nói.

「Cái mái cái đình thì nó dột cái ba cái chỗ. Cái làng này thì nó không có cái tiền. Mà cái làng thì nó có cái công trình.」

Cái nhà im.

Ông Hương bộ nói.

「Cái lệ thì nó có cái chuyện cái 『công trình của cái làng』. Cái người mà nó làm cái công trình đó thì cái làng nó ghi cái ơn. Mà cái ơn thì nó không phải cái tiền. Nó là cái chuyện cái làng nó đứng về cái phía cái người đó, cái lúc cái người đó có cái chuyện.」

Ông ấy nhìn bà Cả.

「Cái lệ đó thì cái bà Cả biết. Cái ông Cả cái mười lăm năm trước thì cái ông đó cũng làm cái chuyện đó: cái ông đó sửa cái cống cái đồng.」

Bà Cả không nói.

Lý trưởng Bùi gõ cái quạt.

「Cái làng nhận. Cái lò thì nó là cái lò của cái làng. Cái làng ghi nó vô cái sổ. Mà cái con này thì nó đốt nó ba cái năm, và nó trả cái làng cái một phần mười cái gạch, cái gạch đó thì nó dùng cho cái mái cái đình trước, rồi cái giếng, rồi cái đường.」

「Dạ.」

「Mà cái chuyện cái lò thì nó không phải cái chuyện cái đất cái chùa nữa. Cho nên cái chuyện cái đơn của cái ông Phán nó không có cái cớ.」

Bà Cả đứng dậy.

「Cái ông lý trưởng.」

「Cái bà Cả.」

「Cái lò đó mà nó cháy thì cái đất cái gò đó nó thành cái đất có cái lò. Mà cái đất có cái lò thì cái đất cái chùa nó không còn là cái đất cái chùa.」

Lý trưởng Bùi nhìn bà ấy.

「Cái đó thì nó là cái chuyện của cái làng. Mà cái làng thì nó vừa nhận cái lò đó.」

Bà Cả đứng im một cái lúc. Rồi bà ấy đi ra.

Cái guốc bà ấy kêu trên cái sân gạch.

Ông Hương bộ viết. Cái bút nó chạy.

Tôi đứng ở cái bàn. Cái đèn hoa kỳ ở trên cái bàn, cái bóng nó đổ lên cái sổ.

Tôi nghĩ: cái lò thì nó không còn là cái của cái nhà tôi.

Mà cái lò thì nó bây giờ nó là cái của cái làng. Nó ở cái đất cái chùa, nó có cái tên trong cái sổ cái đình, và cái làng thì nó phải giữ nó.

Cái đó thì nó là cái chuyện tôi muốn.

Mà cái đó thì nó cũng là cái chuyện tôi mất.

Ông Từ đi ra cái cửa. Ông ấy đứng ở cái sân.

「Cái con này. Cái hôm nay thì mày cho cái làng cái lò. Mà cái làng thì nó không biết cái đó là cái gì. Cái làng này thì nó biết cái ơn ba chục năm, mà nó cũng biết cái ơn ba cái ngày.」

「Dạ. Con biết.」

「Mày biết thì mày đừng có đợi cái làng nó nhớ. Cái làng mà nó nhớ cái ơn thì nó nhớ cái lúc nó mất cái gì. Cho nên mày phải lo cái chuyện cái làng nó mất cái gì.」

Tôi nhìn cái sân đình. Cái mái nó dột ba cái chỗ, cái ngói nó đen.

「Dạ. Cái mái cái đình thì nó là cái chuyện cái ngói. Mà cái ngói thì nó phải nung. Con nung cái ngói được, mà cái khuôn ngói thì nó khác cái khuôn gạch, và cái lò thì nó phải xếp cái ngói theo cái thế khác.」

Ông Từ nhìn cái mái.

「Cái đó thì nó mất bao lâu?」

「Dạ. Cái khuôn thì nó ba cái ngày. Cái ngói thì nó phải làm cái một ngàn cái, vì cái mái nó cần bốn trăm cái mà cái ngói thì nó vỡ một cái nửa.」

「Một ngàn cái ngói thì nó bao nhiêu cái ngày?」

「Dạ. Cái một người thì nó một trăm cái một cái ngày. Mà cái ngói thì nó phải phơi cái mười lăm cái nắng. Cho nên nó là cái một cái tháng.」

Ông Từ gật.

「Cái một cái tháng thì cái làng này đợi được. Mà cái mùa gặt thì nó còn hai cái tháng.」

「Dạ.」

「Cho nên cái chuyện cái ngói thì nó phải làm cái tháng này. Mà cái chuyện cái lúa thì nó phải làm cái tháng này. Mà cái chuyện cái nợ thì nó là cái tháng sau.」

Tôi nhìn cái sân. Cái nắng đã tắt.

「Dạ. Con biết.」

Ông Từ đi vô cái đình. Cái cửa gỗ nó kêu.

Tôi đứng ở cái sân đình một cái lúc.

Tôi nghĩ: cái một cái tháng này thì nó phải có cái người. Mà cái nhà tôi thì nó có ba cái người, và cái người thứ ba thì nó mười tuổi.

Tôi nghĩ tới cái làng. Cái làng này thì nó có cái người không có cái ruộng: cái thằng Tám, cái ông Đồ, cái bà Hợi.

Mà cái lò thì nó cần cái người.

Tôi đi về. Cái đường tối, cái đèn ở cái nhà tôi đã thắp.